Rằm tháng 7 cần tới ba mâm cúng riêng biệt, mỗi mâm một ý nghĩa và đặt ở một chỗ khác nhau. Đây là điều nhiều gia đình trẻ hay nhầm lẫn, gộp tất cả vào một mâm.
Năm 2026, rằm tháng 7 rơi vào thứ Năm 27/08 dương lịch — xem thêm nên cúng ngày nào, giờ nào.
1. Mâm cúng Phật (nếu nhà có bàn thờ Phật)
Cúng đầu tiên, vào buổi sáng, đặt ở vị trí cao nhất trên bàn thờ. Mâm này bắt buộc thuần chay.
- Hoa tươi: hoa sen, hoa huệ, hoa cúc vàng — không dùng hoa dại, hoa giả.
- Mâm ngũ quả.
- Xôi trắng, xôi gấc hoặc xôi đỗ.
- Chè, bánh chay.
- Các món chay: nem chay, đậu hũ, canh nấm, rau xào.
- Nước sạch, nhang, đèn.
Không đặt tiền vàng, không đặt đồ mặn lên mâm cúng Phật.
2. Mâm cúng gia tiên
Cúng vào buổi trưa, đặt trên bàn thờ gia tiên. Mâm này có thể mặn hoặc chay tuỳ nếp nhà — nhiều gia đình theo đạo Phật thì làm chay cả ba mâm.
Mâm mặn truyền thống thường có:
- Gà luộc nguyên con, ngậm hoa hồng.
- Xôi gấc hoặc xôi đỗ xanh.
- Giò, chả.
- Nem rán.
- Canh: canh miến, canh mọc hoặc canh bóng.
- Món xào: miến xào, rau xào thập cẩm.
- Cơm trắng.
Kèm theo trên bàn thờ:
- Bình hoa tươi đặt bên trái (theo hướng bàn thờ nhìn ra).
- Mâm ngũ quả đặt bên phải — quy tắc Đông bình – Tây quả.
- Chén nước sạch hoặc rượu.
- Trầu cau, thuốc lá nếu ông bà lúc sinh thời có dùng.
- Tiền vàng, quần áo giấy (nếu gia đình có tục đốt).
Trước khi bày mâm, nên lau dọn bàn thờ sạch sẽ và kiểm tra lại bố cục. Nếu chưa chắc vị trí bát hương, di ảnh, đèn nến, xem cách bài trí bàn thờ gia tiên và ý nghĩa từng vật phẩm thờ cúng.
Nhà có nhiều di ảnh thì lưu ý quy tắc Nam tả – Nữ hữu khi sắp xếp.
3. Mâm cúng chúng sinh (cúng cô hồn)
Cúng cuối cùng, vào chiều tối, và luôn đặt ngoài trời — trước cửa nhà, ngoài sân hoặc ngoài ngõ. Tuyệt đối không cúng trong nhà.
Mâm chúng sinh không có đồ mặn. Theo quan niệm nhà Phật, đồ mặn khơi dậy lòng tham sân của các vong linh.
Gồm:
- Cháo trắng nấu loãng, múc ra 12 chén nhỏ — món đặc trưng không thể thiếu, vì tương truyền các vong hồn có thực quản nhỏ hẹp, chỉ nuốt được cháo loãng.
- Gạo và muối, mỗi thứ một đĩa nhỏ.
- Bỏng ngô, bỏng gạo.
- Bánh kẹo, oản.
- Khoai lang, ngô, sắn luộc.
- Mía chặt khúc, để nguyên vỏ.
- Hoa quả, thường 5 loại 5 màu.
- Đường thẻ.
- Nước lọc, 3 hoặc 5 chén.
- Nhang, nến, tiền vàng, quần áo chúng sinh bằng giấy.
Cúng xong thì làm gì?
- Gạo và muối: rắc ra đường, rắc từ trong nhà ra ngoài, không rắc ngược vào nhà.
- Vàng mã: hoá ngay tại chỗ cúng, đợi tàn hẳn rồi mới dọn.
- Đồ ăn mâm chúng sinh: không mang vào nhà ăn lại. Nên phát cho trẻ con quanh xóm — dân gian gọi là "giật cô hồn", được xem là điều tốt lành.
- Mâm gia tiên: đợi nhang tàn rồi hạ lễ, cả nhà cùng thụ lộc.
Những thứ tuyệt đối tránh
- Đồ mặn trên mâm chúng sinh — sai nguyên tắc.
- Hoa giả, quả nhựa — mọi mâm cúng đều nên dùng đồ tươi thật.
- Mâm cúng chúng sinh đặt trong nhà — theo quan niệm là rước vong vào cửa.
- Đốt vàng mã quá nhiều — tốn kém và dễ gây cháy. Nhiều chùa hiện nay khuyến khích bỏ hẳn.
- Nếm thử đồ cúng trước khi cúng — bị coi là bất kính.
Không kịp chuẩn bị mâm cỗ thì sao?
Không phải ai cũng có điều kiện làm đủ ba mâm: người ở trọ, người đi làm xa, người bận không về kịp. Ông bà ta vẫn nói "lễ bạc lòng thành" — một nén nhang, một đĩa quả, một chén nước sạch với tấm lòng thành cũng đủ.
Nếu bạn ở xa nhà, có thể lập một bàn thờ tưởng niệm online để đặt ảnh ông bà, bày biện bát hương, bình hoa và thắp nén nhang hướng về gia tiên trong dịp rằm tháng 7.
Phong tục từng vùng miền và từng dòng họ có khác nhau — Bắc, Trung, Nam mỗi nơi một kiểu. Bài viết này chỉ mang tính tham khảo; hãy hỏi thêm ông bà, cha mẹ trong nhà để làm đúng nếp của gia đình mình.